پیشینه تاریخی

پیشینه تاریخی :

 استان خراسان شمالی یکی از جدیدترین استان های ایران است که از تجزیه سرزمین بزرگ خراسان سابق به وجود آمده است. به همین دلیل، تاریخ مشترکی با استان های خراسان رضوی و خراسان جنوبی دارد و دارای تاریخی از «دوره میان سنگی» در منطقه جاجرم و سکونت اقوام آریایی یعنی «پارت ها» بوده است. خراسان از ساتراپ های دوره هخامنشیان محسوب می شد. این سرزمین در زمان اشکانیان از شهرهای مهم به شمار می رفته و در طول تاریخ گذرگاه اقوام گوناگون و حکومت هایی چون مغول ها، ترک ها که شامل ازبک ها و ترکمن ها، تاتارها بوده است. 

در زمان ساسانیان، استان خراسان شمالی به وسیله یک اسپهبد که «پادگوسبان» نامیده می شد اداره می شد و چهار نفر به عنوان مرزبان برای اداره چهار قسمت خراسان آن روز تحت فرمان وی بودند. در سال ۳۱ هـ. ق، اعراب وارد خراسان شدند و در همین دوره ساکنین خراسان به دین اسلام گرویدند. سرزمین خراسان تا سال ۲۰۵ هـ. ق، در تصرف خاندان بنی عباس بود. خراسان در دوران اسلامی به چهار قسمت تقسیم می شد که هر قسمت آن به نام یکی از چهار شهر بزرگ نیشابور، مرو، هرات و بلخ نامیده می شد. 
این منطقه درسال ۲۸۳ هـ. ق، به دست طاهریان استقلال یافت و در سال ۲۸۷ هـ. ق، جزو سامانیان شد. در سال ۳۸۴ هـ. ق،  سلطان محمود غزنوی خراسان را تصرف کرد. 
خراسان در سال ۵۵۲ هـ. ق، به تصرف خوارزمشاهیان درآمد ولی در قرن هفتم هجری بر اثر حملات مغول ها، این سرزمین جزو متصرفات ایلخانان مغول شد. خراسان بعد از مرگ نادرشاه افشار در سال ۱۱۶۰ هـ. ق، به تصرف افغانی ها در آمد ولی این منطقه در دوران حکومت قاجاریه و با دخالت و حمایت انگلیسی ها ایران با امضای «عهدنامه پاریس» در سال ۱۲۷۳ هـ. ق، متعهد شد تا در امور داخلی افغانستان دخالتی نداشته باشد. در همین دوره بود که خراسان به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شد. قسمت شرقی در افغانستان تحت حمایت انگلیس و قسمت غربی در ایران باقی ماند

آثار کشف شده در این استان نشان از قدمت تاریخی کهن آن دارد. محوطه باستانی معروف به پهلوان و تپه حیدران جاجرم، قدمتی بیش از ۱۲ هزار سال دارند. قدیمی ترین اثر باستانی پابرجای قبل از اسلام (بنای سنگی اسپاخو) در غرب شهرستان مانه و سملقان در فاصله ۵ کیلومتری شمال شاهراه آسیایی در روستای اسپاخو نیز دلیل دیگری بر صحت این ادعا است.

 اقوام و زبان در استان خراسان شمالی : 

این بخش از کشور در گذشته، تنها راه ارتباطی شرق به غرب بوده و وجود جاده ابریشم در جنوب استان،سبب ورود اقوام مختلف به آن شده است.عمده ویژگی خراسان شمالی وجود بافت متنوع قومی و مولفه های فرهنگی متفاوت ان است.به طوری که امروزه مردم در خراسان شمالی به زبان ها و لهجه های مختلفی صحبت می کنند.بنابراین می توان گفت؛اقوام ساکن در استان خراسان شمالی را بیشتر کرمانج ها،ترک ها،ترکمن ها و فارس ها که به آنها (( تات )) هم گفته می شود، تشکیل می دهند.گویش محلی فارسی ساکنان بومی استان خراسان شمالی ((تاتی)) نامیده می شود.با مهاجرت مردم ترک زیان گرایلی و مردم کرمانج-شاخه ای از کردها-در زمان شاه اسماعیل و شاه عباس از غرب ایران به این سرزمین،زبانهای فارسی کرمانجی و ترکی در آن رواج پیدا کرد.

دین و مذهب در استان خراسان شمالی : 

 از نظر گرایشات مذهبی می‌توان گفت که اکثریت ساکنان این استان مسلمان هستند. به طور کلی به دلیل وقایع تاریخی و نیز گرایشی که مردم خراسان به اهل بیت علی بن ابیطالب (ع) داشتند، از همان قرون اولیه، شیعی مذهب بوده‌اند. در این میان ترکمن‌ها جزو مسلمانان سنّی و پیرو مذهب حنفی می‌باشند. در کنار مسلمانان، زرتشتیان نیز به عنوان عمده‌ترین اقلیت مذهبی در این استان زندگی می‌کنند.